wtorek, 11 listopada 2025

Jak dokarmiać ptaki zimą?



Hej! Zastanawiasz się, jak dokarmiać ptaki zimą? Warto wiedzieć, że odpowiedni pokarm to klucz do tego, by naprawdę im pomóc. Złe jedzenie może im bardziej zaszkodzić niż pomóc. Oto 10 sprawdzonych pomysłów na jedzenie dla naszych skrzydlatych kumpli zimą:


  1. Różne ziarna zbóż: pszenica, jęczmień, owies, proso - ptaki to uwielbiają!
  2. Nasiona: dyni, słonecznika (najlepiej w łupinach) i kukurydzy.
  3. Płatki owsiane: naturalne, można skropić olejem przed podaniem.
  4. Kasze i ryż: gotowane są super, ale np. kaszę jęczmienną i gryczaną można podawać na surowo. Ryż i pęczak tylko po ugotowaniu - niech nie pęcznieją w ich brzuszkach!
  5. Gotowane warzywa: marchew, ziemniaki, buraki, kapusta - pokrojone oczywiście.
  6. Świeże owoce: pokrojone jabłka, gruszki. Suszone owoce też wchodzą w grę, ale lepiej je namoczyć. Bez cukru i konserwantów, żadnych kandyzowanych!
  7. Orzechy: ziemne, laskowe, włoskie - naturalne, nieprażone, bez soli.
  8. Słonina: surowa i niesolona, nie dłużej niż 2 tygodnie na dworze. Sikorki, dzięcioły i kowaliki będą zachwycone!
  9. Gotowe mieszanki ziarna: dostępne w sklepach, kolby i kule tłuszczowe.
  10. Poidełko: to super pomysł, bo ptaki zimą często nie mają dostępu do wody.


Pamiętaj, że pomaganie ptakom to nie tylko frajda, ale i ważna sprawa. Powodzenia z dokarmianiem! Odwdzięczą się nam latem!

Ważne ! Dokarmiać ptaki zaczynamy, gdy spadnie pierwszy śnieg lub zamarznie ziemia. Robimy to systematycznie ! 

Jestem ciekawa jakie ptaki odwiedzają Wasze karmniki? 

U nas przewaga sikorek i wróbli !

czwartek, 16 października 2025

Zabezpieczanie drzewek owocowych na zimę


Zabezpieczanie drzewek owocowych na zimę jest kluczowe, zwłaszcza dla młodych, nowo posadzonych drzewek. Najczęściej stosowane metody to usypywanie kopczyków u podstawy pni, zakładanie osłonek przeciw gryzoniom i sarnom, bielenie pni wapnem, a także okrywanie koron szczególnie wrażliwych gatunków, takich jak brzoskwinie, morele czy czereśnie.

Dlaczego warto zabezpieczać drzewka owocowe na zimę?

Młode drzewka, posadzone jesienią, potrzebują ochrony, ponieważ nie zdążyły jeszcze dobrze się ukorzenić i zaaklimatyzować. Zabezpieczając je, chronimy je przed mrozem i uszkodzeniami spowodowanymi przez zwierzęta, takie jak zające czy gryzonie.

Jakie materiały wybrać do zabezpieczania?

Kopczyki: Usypane z kompostu, chronią podstawę pnia i miejsce okulizacji.

Osłonki sadownicze: Plastikowe, PCV lub perforowane, zakładane na pień, skutecznie odstraszają zające i gryzonie.

Gałązki iglaków: Alternatywa dla osłonek, którą można przywiązać do pnia.

Repelenty: Środki zapachowe, takie jak farba HANTUS, która chroni przed obgryzaniem kory przez zwierzęta  i pękaniem kory.

Maty słomiane i agrowłóknina: Do ochrony pni przed mrozem. Pamiętaj, aby wybierać agrowłókninę białą zimową.


Jak i kiedy zabezpieczyć drzewka?

Kopczykowanie: Zrób to przed pierwszymi mrozami, usypując kopczyki o wysokości około 30 cm.

Zakładanie osłonek: Nałóż osłonki na pnie do wysokości 60-100 cm.

Bielenie pni: Wykonaj w grudniu i ponawiaj do końca zimy, aby chronić przed pękaniem kory.

Owijanie koron: Warto to zrobić dla najbardziej wrażliwych gatunków, używając agrowłókniny.


Dodatkowe wskazówki - dla tych, których odwiedzają zimą zwierzęta !

Zadbaj o niskie skoszenie trawy, aby zniechęcić gryzonie do odwiedzin w ogrodzie.

Sprawdź stan ogrodzenia, aby zwierzęta nie mogły się dostać do ogrodu.

Rozwieś pachnące mydełka toaletowe na gałęziach, co 2-3 metry, aby odstraszyć zwierzęta.

Zastosowanie tych metod pomoże w ochronie drzewek owocowych przed mrozem i szkodnikami, zapewniając im lepsze warunki do wzrostu na wiosnę.

środa, 15 października 2025

Zabezpieczenie róż na zimę



Zima to wyzwanie dla wielu roślin, szczególnie róż, które w naszym klimacie często wymagają dodatkowej ochrony. Dzięki odpowiednim metodom, takim jak okrywanie, kopczykowanie czy przycinanie, możemy skutecznie zabezpieczyć róże przed mrozem. Dowiedz się, jak najlepiej przygotować róże na zimę, kiedy i w jaki sposób je okrywać oraz czy przycinanie jest konieczne.

Jakie róże wymagają zabezpieczenia na zimę?

Większość róż ogrodowych uprawianych w Polsce wymaga ochrony zimowej. Wyjątkiem mogą być bardziej mrozoodporne gatunki, takie jak róże dzikie, historyczne, parkowe czy niektóre pnące, które kwitną raz w sezonie. Warto jednak pamiętać, że nawet wśród tych odmian mogą występować mniej odporne na mróz. Przy wyborze odpowiednich metod ochrony należy kierować się informacjami o mrozoodporności podawanymi przez producenta.

Sposoby zabezpieczania róż na zimę

Kopczykowanie róż na zimę

Kopczykowanie to kluczowy sposób ochrony róż, szczególnie wielkokwiatowych i rabatowych. Kopczyki usypuje się zazwyczaj między końcem października a początkiem listopada. Powinny mieć około 20 cm wysokości i mogą być wykonane z ziemi ogrodowej lub kompostu. Ich zadaniem jest ochrona nasady róży oraz bryły korzeniowej. Unikaj torfu wysokiego ze względu na jego chłonność wodną, co może prowadzić do gnicia pędów.

Ściółkowanie róż na zimę

Po usypaniu kopczyków, można dodatkowo zabezpieczyć róże gałązkami świerku, słomą lub białą agrowłókniną, które chronią krzewy przed wiatrem i zatrzymują śnieg. Ściółkowanie kompostem liściowym lub korą ogrodową jest szczególnie polecane dla niskich róż okrywowych.

Zabezpieczanie róż agrowłókniną

Biała agrowłóknina jest dostępna od połowy września i doskonale chroni przed wiatrem, mrozem oraz utratą wody. Może być używana do owijania koron róż i całych krzewów, szczególnie polecana dla róż piennych.

Przycinanie róż na zimę

Przycinanie róż przed zimą nie zawsze jest konieczne, ale może pomóc w utrzymaniu zdrowia krzewu. Regularne cięcie usuwa uschnięte lub chore pędy, co zapobiega rozwojowi chorób.

Dzięki tym metodom zabezpieczania róż na zimę, Twoje rośliny będą miały większe szanse na przetrwanie mroźnych miesięcy w doskonałej kondycji. Pamiętaj, by dostosować ochronę do konkretnej odmiany róży i jej potrzeb.

poniedziałek, 13 października 2025

Zabezpieczenie borówek przed zimą i mrozem



Jak zabezpieczyć borówkę amerykańską na zimę?

Borówka amerykańska jest generalnie odporna na mróz, jednak młode sadzonki oraz niektóre wrażliwe odmiany mogą być narażone na uszkodzenia w niskich temperaturach. Istnieje kilka metod zabezpieczania borówki na zimę, które można stosować oddzielnie lub łączyć. Poniżej przedstawiamy sposoby ochrony borówki amerykańskiej przed zimą oraz wskazówki dotyczące odmian wymagających szczególnego zabezpieczenia.

Które borówki wymagają zabezpieczenia na zimę?

Najbardziej narażone na mróz są młode, świeżo posadzone krzewy borówki amerykańskiej. Starsze krzewy są z reguły bardziej odporne na przemarzanie. Warto jednak pamiętać, że różne odmiany mogą mieć różną odporność na niskie temperatury.

Kiedy zabezpieczyć borówkę amerykańską na zimę?

Zabezpieczanie borówki należy rozpocząć jesienią, po pierwszych przymrozkach. Nie należy się spieszyć z okrywaniem, aby nie podnosić temperatury podłoża, co mogłoby pobudzić rośliny do wzrostu. Najlepiej poczekać, aż temperatury spadną poniżej 0°C i wierzchnia warstwa gruntu przymarznie.

Metody zabezpieczania borówki amerykańskiej

Kopczykowanie

Usypanie kopczyka z kory, ziemi lub torfu wokół podstawy krzewu to skuteczny sposób ochrony przed mrozem. Kopczyk powinien mieć około 20 cm wysokości. Kora sosnowa dodatkowo utrzymuje wilgoć i sprzyja kwaśnemu pH gleby. Kopczykowanie jest zalecane nie tylko dla młodych, ale i starszych krzewów.

Zabezpieczanie stroiszem

Gałązki drzew iglastych, takie jak świerkowe czy jodłowe, można użyć do dodatkowego zabezpieczenia. Stroisz układa się na wcześniej przygotowanym kopczyku, co chroni podstawę krzewu i korzenie.

Okrywanie agrowłókniną

Agrowłóknina chroni rośliny przed wiatrem, przepuszczając powietrze i wodę. Zaleca się owinięcie roślin 2-3 razy i obwiązanie sznurkiem. Dostępne są również zimowe kaptury ochronne z agrowłókniny, które są wygodne w użyciu.




środa, 8 października 2025

Jesienne sadzenie czosnku

 


Sadzenie czosnku zimowego to temat, który z pewnością zainteresuje każdego ogrodnika, niezależnie od poziomu doświadczenia. Czosnek zimowy jest nie tylko łatwy w uprawie, ale również niezwykle praktyczny, ponieważ jego zbiory można przechowywać przez długi czas. W tym poście  omówię , jak i kiedy najlepiej sadzić czosnek zimowy, jak chronić go przed szkodnikami oraz przedstawię kilka popularnych odmian.

Czosnek zimowy najlepiej sadzić jesienią, zwykle od połowy września do końca października, w zależności od warunków klimatycznych w danym regionie. Ważne jest, aby sadzić go na około 4-6 tygodni przed pierwszymi przymrozkami. Dzięki temu ząbki będą miały czas na wytworzenie silnego systemu korzeniowego, co przyczyni się do lepszego startu wiosną. Przy wyborze miejsca do sadzenia, kluczowe jest, aby gleba była dobrze przepuszczalna i bogata w składniki odżywcze. Unikaj miejsc, gdzie gleba jest ciężka i gliniasta, ponieważ może to prowadzić do gnicia ząbków.

Przygotowując glebę pod sadzenie, warto ją wcześniej odpowiednio przygotować. Przykładowo, można dodać dobrze rozłożony kompost lub obornik, aby wzbogacić ją w niezbędne składniki odżywcze. Następnie, ząbki czosnku należy sadzić na głębokość około 5-7 cm, w odstępach co około 15 cm, z zachowaniem odległości około 20-30 cm między rzędami. Pamiętaj, aby sadzić ząbki wierzchołkiem do góry, co ułatwi im właściwy wzrost.

Ochrona czosnku przed szkodnikami to kolejny istotny aspekt jego uprawy. Jednym z najczęstszych problemów są nicienie, które mogą atakować korzenie czosnku. Aby temu zapobiec, warto stosować płodozmian, unikając sadzenia czosnku w tym samym miejscu przez co najmniej 3-4 lata. Można również zastosować naturalne metody, takie jak sadzenie czosnku w towarzystwie innych roślin odstraszających szkodniki, na przykład nagietków lub cebuli. Ponadto, regularne kontrolowanie roślin pod kątem objawów chorób i szkodników pozwoli na szybką reakcję w przypadku ich wystąpienia.

Wybór odpowiedniej odmiany czosnku zimowego jest równie ważny. W Polsce popularne są takie odmiany jak Harnaś, Mega czy Ornak. Harnaś charakteryzuje się dużymi ząbkami i intensywnym smakiem, co czyni go idealnym do kulinarnego zastosowania. Mega to odmiana o większej odporności na choroby, co czyni ją dobrym wyborem dla mniej doświadczonych ogrodników. Ornak natomiast jest odmianą późną, ale bardzo plenną, co oznacza, że możemy oczekiwać obfitych zbiorów.

Podczas uprawy czosnku zimowego warto również zwrócić uwagę na odpowiednie nawożenie. Czosnek wymaga regularnej dawki składników odżywczych, zwłaszcza azotu, który wspomaga wzrost liści. Wiosną warto zastosować nawóz azotowy, ale należy unikać nawożenia w późniejszym okresie, ponieważ może to prowadzić do nadmiernego wzrostu liści kosztem cebulki. Przykładem dobrej praktyki jest zastosowanie nawozu organicznego, takiego jak mączka kostna, która dostarcza niezbędnych składników odżywczych bez ryzyka przenawożenia.

Podsumowując, sadzenie czosnku zimowego nie jest skomplikowane, ale wymaga pewnej wiedzy i przygotowania. Kluczem do sukcesu jest wybór odpowiedniego miejsca i terminu sadzenia, dbanie o glebę, ochrona przed szkodnikami oraz wybór właściwej odmiany. Dzięki tym krokom możemy cieszyć się obfitymi zbiorami i smakiem domowego czosnku. Warto również eksperymentować z różnymi odmianami i technikami uprawy, aby znaleźć te, które najlepiej sprawdzają się w naszych warunkach. Czosnek zimowy to nie tylko zdrowy dodatek do naszej kuchni, ale również satysfakcjonujący projekt ogrodniczy, który może dostarczyć wiele radości i satysfakcji z własnoręcznie wyhodowanych plonów.

poniedziałek, 5 maja 2025

Walka z mszycami w ogrodzie



12 Skutecznych Sposobów na Walkę z Mszycami

Szukasz sprawdzonych metod na pozbycie się mszyc z Twojego ogrodu? Oto 12 skutecznych i naturalnych sposobów, które możesz łatwo zastosować w domu. Większość z tych metod opiera się na powszechnie dostępnych składnikach, co czyni je zarówno ekologicznymi, jak i ekonomicznymi.

1. Oprysk z Sody Oczyszczonej

To jeden z najprostszych sposobów na mszyce! Rozpuść 1 łyżeczkę sody oczyszczonej w 2 litrach letniej wody. Aby roztwór lepiej przylegał do liści, dodaj kilka kropli płynu do naczyń lub 2 ml szarego mydła. Po zastosowaniu, mszyce szybko znikną.

2. Oprysk z Szarego Mydła

Łatwy i skuteczny sposób. Wystarczy rozpuścić około 20 g szarego mydła w 1 litrze ciepłej wody. Po ostudzeniu, oprysk jest gotowy do użycia.

3. Mleko jako Oprysk

Zastosuj mieszaninę mleka i wody w proporcji 1:1. Użyj pełnotłustego mleka 3,2% dla najlepszych rezultatów.

4. Oprysk z Octu

Ocet spirytusowy odstrasza mszyce dzięki swojemu intensywnemu zapachowi. Rozcieńcz 100 ml octu w 1 litrze wody i dodaj łyżeczkę szarego mydła. Unikaj pryskania na kwiaty, chyba że chcesz przeprowadzić test na małej powierzchni.

5. Olej Parafinowy

Idealny na przedwiośnie! Rozpuść 100 ml oleju parafinowego w 5 litrach wody, by zniszczyć zimujące mszyce.

6. Rośliny Odstraszające

Czosnek, cebula, mięta i lawenda to naturalni wrogowie mszyc. Posadź je w swoim ogrodzie, by odstraszyć te szkodniki.

7. Wywar z Cebuli

75 g cebuli gotuj w 10 litrach wody przez 30 minut. Po ostudzeniu i przecedzeniu, wywar jest gotowy do oprysku.

8. Wyciąg z Czosnku

Czosnek to skuteczny odstraszacz mszyc. 250 g czosnku zalewamy 10 litrami wody i zostawiamy na 24 godziny. Przed opryskiem rozcieńcz w stosunku 1:1.

9. Wyciąg z Mniszka Lekarskiego

40 dag liści mniszka zalej 10 litrami wody i odczekaj 3 godziny. Użyj natychmiast po przygotowaniu.

10. Gnojówka z Pokrzywy

Pokrzywę przed kwitnieniem zalej wodą i zostaw na fermentację. Po 2-3 tygodniach rozcieńcz w stosunku 1:20 i opryskuj rośliny.

11. Wyciąg z Wrotyczu

300 g świeżego wrotyczu (lub 30 g suszu) zalej 10 litrami wody. Po 24 godzinach przecedź i rozcieńcz 1:2. Dodaj mydło potasowe dla lepszej skuteczności.

12. Żółte Tasiemki

Zawieszaj na roślinach żółte tasiemki, by przyciągnąć biedronki, które są naturalnymi drapieżnikami mszyc.

Najłatwiej w walce z mszycami zastosować chemię, ale tyle wokoło nas zanieczyszczeń, że warto wypróbować naturalne sposoby.W końcu po to ma się swój ogródek, aby jeść warzywa i owoce świeże i  ekologiczne, a nie pryskane na okrągło.

Różne naturalne sposoby :

  • 75 gram cebuli pokroić na kawałeczki, dodać do niej 10 litrów wody i całość gotować 30 minut na małym ogniu. Ostudzić i przelać do opryskiwacza.

  • 40 dkg liści mniszka lekarskiego pokroić w kawałki, dodać 10 litrów wody o temperaturze 40 stopni ,  pozostawić na 3 godziny.Odcedzić i przelać do opryskiwacza.

  • 250 gram czosnku przepuścić przez praskę, dodać 10 litrów wody, pozostawić na 24   godziny.Odcedzić, rozcieńczyć w proporcji 1:1  i przelać do opryskiwacza.

  • 20 gram szarego mydła zetrzeć na tarce , rozpuścić w 1 litrze ciepłej wody i przelać do opryskiwacza. 

  • 200 gram łusek z cebuli wymieszać z 10 litrami wody. Pozostawić pod przykryciem na 3-4 dni. Odcedzić i przelać do opryskiwacza.

  • 1/4 łyżeczki sody oczyszczonej rozpuścić w 1 litrze ciepłej wody .Dodać 1/2 łyżeczki oleju jadalnego. Całość wymieszać i wstrząsnąć przed użyciem .

  •  1 łyżeczkę sody oczyszczonej wymieszać z 2 litrami ciepłej wody. Dodać parę kropli płynu do naczyń lub 2 ml szarego mydła. Całość wymieszać i wstrząsnąć przed użyciem .

Te domowe sposoby są nie tylko proste do wykonania, ale też przyjazne dla środowiska. Zastosuj je w swoim ogrodzie i ciesz się pięknymi, wolnymi od mszyc roślinami!



niedziela, 4 maja 2025

Mrówki w ogrodzie -sposoby na mrówki



Mrówki w ogrodzie mogą być prawdziwym wyzwaniem dla każdego ogrodnika. Choć te małe stworzenia odgrywają ważną rolę w ekosystemie, ich obecność w ogrodzie często staje się uciążliwa, zwłaszcza gdy zaczynają budować kopce w niepożądanych miejscach. Dlatego też warto znać kilka sprawdzonych sposobów na walkę z mrówkami, które pomogą utrzymać nasz ogród w doskonałym stanie.

Na początek warto sięgnąć po babcine rady, które od lat sprawdzają się w walce z tymi owadami. Jednym z najprostszych sposobów jest użycie cynamonu. Mrówki nie lubią intensywnego zapachu tej przyprawy, dlatego rozsypanie jej w miejscach, gdzie się pojawiają, może skutecznie je odstraszyć. Podobnie działa ocet, który można użyć do przemywania powierzchni, po których mrówki się przemieszczają. Ważne jest, aby czynność tę powtarzać regularnie, ponieważ zapach octu szybko się ulatnia. Inny domowy sposób to użycie soku z cytryny, który działa na mrówki podobnie jak ocet. Wystarczy spryskać nim newralgiczne miejsca, aby zniechęcić mrówki do wędrówki po naszym ogrodzie.

Jeśli babcine rady okażą się niewystarczające, możemy sięgnąć po nieco bardziej zaawansowane metody, takie jak domowe mikstury. Jedną z nich jest mieszanka boraksu z cukrem pudrem. Boraks, czyli boran sodu, jest substancją, która oddziałuje na układ trawienny mrówek, a cukier puder przyciąga je do przynęty. Wystarczy wymieszać te dwa składniki w równych proporcjach i rozsypać w miejscach, gdzie mrówki są najbardziej aktywne. Należy jednak pamiętać, że boraks może być szkodliwy dla zwierząt domowych i małych dzieci, dlatego ważne jest, aby używać go z rozwagą i w miejscach niedostępnych dla innych.

Kolejnym naturalnym sposobem jest użycie ziemi okrzemkowej, która jest bezpieczna dla ludzi i zwierząt, ale bardzo skuteczna w walce z mrówkami. Ziemia okrzemkowa działa poprzez uszkodzenie zewnętrznej powłoki owadów, co prowadzi do ich odwodnienia i w efekcie – śmierci. Wystarczy posypać nią ścieżki mrówek, a także miejsca, gdzie budują swoje kopce.

Jeśli jednak naturalne metody zawodzą, warto sięgnąć po środki chemiczne dostępne w sklepach ogrodniczych. Na rynku istnieje wiele produktów przeznaczonych do zwalczania mrówek, które działają szybko i skutecznie. Przykładem może być proszek na mrówki, który rozsypuje się w miejscach ich występowania. Tego typu produkty często zawierają substancje czynne, które blokują układ nerwowy owadów, prowadząc do ich szybkiej eliminacji. Ważne jest jednak, aby przestrzegać zaleceń producenta dotyczących stosowania tych środków, aby nie zaszkodzić innym organizmom w ogrodzie.

Istnieją także preparaty w formie żelu, które można nakładać bezpośrednio na ścieżki mrówek. Ich działanie polega na tym, że mrówki przenoszą żel do gniazda, gdzie jest on spożywany przez całą kolonię. Dzięki temu możemy skutecznie zlikwidować nie tylko pojedyncze osobniki, ale i cały mrówczy problem u źródła.

Ostatecznie, wybór metody walki z mrówkami w ogrodzie zależy od wielu czynników, takich jak skala problemu, dostępność środków czy nasze osobiste preferencje. Ważne jest, aby podejść do tego zagadnienia z rozwagą i zastanowić się, która z metod będzie dla nas najbardziej odpowiednia. Pamiętajmy też, że mrówki, mimo że mogą być uciążliwe, pełnią w przyrodzie ważną rolę, dlatego warto dążyć do równowagi, nie niszcząc całkowicie ich populacji w ogrodzie.

Bez względu na wybraną metodę, kluczem do sukcesu jest systematyczność i cierpliwość. Często konieczne jest łączenie różnych sposobów, aby osiągnąć zamierzony efekt. Dzięki temu nasz ogród będzie wolny od niechcianych gości, a my będziemy mogli cieszyć się jego pięknem i harmonią.

Domowy sposób na mrówki 

Składniki:
1 łyżka mielonego cynamonu
1 łyżka chili w proszku (opcjonalnie)
1 łyżka miodu
1 litr wody
2 łyżki octu (opcjonalnie)

Sposób przyrządzenia:

Przygotowanie mieszanki: W misce połącz mielony cynamon i chili w proszku. Dodaj miód, który będzie działał jako lepki element, pozwalając składnikom lepiej przylegać do powierzchni, gdzie występują mrówki. Całość zalej wodą, a następnie dobrze wymieszaj, aż składniki się rozpuszczą.

Dodanie octu: Jeśli chcesz, aby mikstura miała dodatkowy efekt odstraszający, możesz dodać 2 łyżki octu. Ocet jest naturalnym środkiem czyszczącym, który skutecznie usuwa zapachy, a także odstrasza mrówki.

Aplikacja:

 Następnie przelej gotowy roztwór do spryskiwacza. Spryskaj nim miejsca, gdzie zauważyłeś obecność mrówek, w szczególności wokół gniazd, ścieżek i w pobliżu roślin. Roztwór działa natychmiastowo, a mrówki, po zetknięciu się z substancjami, szybko opuszczą dane miejsce.

Powtarzanie zabiegu: 

Jeśli mrówki po kilku godzinach wrócą, powtórz zabieg. Roztwór nie tylko odstrasza mrówki, ale również zakłóca ich system komunikacji, co sprawia, że opuszczają ogrodowe terytorium na dłużej.